Symbolika jabłka: od Edenu do Królewny Śnieżki
Jabłko Adama, jabłko niezgody, owoc, którego Księga Rodzaju nie nazywa, Awalon i czerwona połowa jabłka Śnieżki: co jabłko opowiada od wieków.
Po polsku jabłko kryje się w dwóch wyrażeniach, które dobrze znamy: jabłko Adama, które porusza się w gardle, gdy przełykasz, i jabłko niezgody, o które potrafią się pokłócić nawet przyjaciele. Symbolika jabłka zaczyna się więc w naszym własnym języku: jabłko oznacza najczęściej wiedzę i pokusę, urodę i rywalizację, młodość i niebezpieczeństwo, a jego sens zmienia się razem z opowieścią, w której się pojawia.
Pójdźmy za jabłkiem od historii do historii, oddzielając fakty od legend.
Znaczenie jabłka w skrócie
- polskie wyrażenie: jabłko Adama;
- opowieść biblijna: owoc z drzewa poznania dobra i zła, którego tekst nie nazywa;
- grecki mit: jabłko niezgody, które kończy się wojną trojańską;
- legendarne jabłka: jabłka Idun, dzięki którym nordyccy bogowie zachowują młodość, oraz wyspa Awalon z opowieści o królu Arturze;
- baśń: Królewna Śnieżka braci Grimm;
- sporna anegdota: Newton i spadające jabłko.
Znaczenie jabłka zależy od tradycji: w późniejszych zachodnich odczytaniach Księgi Rodzaju oznacza wiedzę i pokusę, w sądzie Parysa rywalizację, w micie o Idun młodość, a w Królewnie Śnieżce niebezpieczeństwo. Nie istnieje więc jedno uniwersalne znaczenie jabłka: wiedza, rywalizacja, młodość i zagrożenie należą do różnych opowieści.
Jabłko Adama i jabłko niezgody: dwa jabłka w naszym języku
Zacznijmy od tego, co bliskie. Polska Wikipedia opisuje jabłko Adama jako uwypuklenie chrząstki tarczowatej krtani, widoczne na szyi. Rozwija się ono przede wszystkim u mężczyzn po okresie dojrzewania. Według tradycji kawałek zakazanego owocu miał utknąć w gardle biblijnego Adama. Tej historii nie ma w Biblii, ale to ona dała chrząstce nazwę.
Drugie jabłko zawdzięcza nazwę mitowi: to jabłko niezgody. O nim opowiemy za chwilę.


Zakazany owoc, którego Księga Rodzaju nie nazywa jabłkiem

Wchodzimy do rajskiego ogrodu. Bóg zakazuje Adamowi i Ewie jeść owoc z pewnego drzewa, wąż namawia ich, by go skosztowali, a gdy to robią, zostają wygnani.
Co naprawdę mówi tekst
Tekst biblijny mówi o „drzewie poznania dobra i zła” i nie podaje, jaki owoc na nim rósł. Wskazywano też inne owoce, takie jak figa, granat czy winogrono. Jak przypomina polska Wikipedia, dopiero w europejskiej sztuce średniowiecza i renesansu drzewem rosnącym w raju stała się jabłoń, a jej owoce nazywano „rajskimi jabłkami”.
W tym samym ogrodzie rośnie jeszcze jedno słynne drzewo; o znaczeniu drzewa życia piszemy w osobnym tekście. A kusiciel ma własną legendę: wąż zrzucający skórę.
Dlaczego jabłko
Jedno z możliwych wyjaśnień późniejszego wyboru jabłka to łacińska gra słów. Po łacinie malum to „zło”, a niemal identyczne słowo pochodzenia greckiego oznacza „jabłko”. Traktuj to jako interpretację, nie pewnik.
A figa? Księga Rodzaju mówi, że Adam i Ewa zakryli się liśćmi figowymi, dlatego we włoskim renesansie figowiec zastępował czasem jabłoń, na przykład w Kaplicy Sykstyńskiej.
Złociste jabłka Greków: niezgoda, Troja i Hesperydy

Dla Greków jabłko nie jest symbolem winy, lecz pragnienia, rywalizacji i zwycięstwa.
Jabłko Eris
Wyobraź sobie wesele Peleusa i Tetydy, na które zaproszono wszystkich bogów. Wszystkich oprócz jednej: Eris, bogini niezgody. W mitologicznej opowieści rzuca ona między gości złociste jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”. Według polskiej Wikipedii to właśnie „jabłko niezgody” rzucone przez Eris wywołało spór trzech bogiń. Każda z nich, Hera, Atena i Afrodyta, chce je dla siebie. Zeus nie chce rozstrzygać i odsyła je do Parysa.
Afrodyta obiecuje Parysowi Helenę, żonę Menelaosa, i to jej Parys przyznaje jabłko. Jak podaje polska Wikipedia, porwanie Heleny stało się przyczyną wojny trojańskiej. W opowieści o Parysie jabłko łączy się więc z Afrodytą i miłością, podobnie jak inny wielki symbol miłości, serce.
Jabłka Hesperyd
Inne lśniące jabłka pojawiają się w tej samej mitologii. Ogród Hesperyd to sad Hery na zachodnim krańcu świata. Drzewa wyrosły z gałęzi, które Gaja podarowała Herze z okazji ślubu z Zeusem. Ogrodu pilnują nimfy, Hesperydy, a że Hera im nie ufa, dodaje strażnika: smoka Ladona.
Zdobycie tych jabłek to jedenasta z dwunastu prac Heraklesa. By ominąć smoka, Herakles prosi Atlasa, żeby je przyniósł, a sam podtrzymuje w tym czasie niebo. Po powrocie Atlas nie chce już wziąć ciężaru z powrotem, lecz Herakles przechytrza go i odchodzi z owocami.
Ten sam owoc występuje w micie o Atalancie: w wyścigu Hippomenes rzuca jabłka, które dała mu Afrodyta, i dzięki temu wygrywa. Jabłko znów jest przynętą.
Jabłka Idun i wyspa Awalon

W mitologii nordyckiej i legendach arturiańskich jabłko nie jest przede wszystkim pokusą: oznacza młodość, uzdrowienie i odnowę.
W mitologii nordyckiej bogini Idun strzeże jabłek, które przywracają bogom młodość. Bogowie nordyccy są śmiertelni: gdy się starzeją, jedzą te owoce i zostają młodzi aż do Ragnaröku. Kiedy olbrzym Thjazi porywa Idun przy pomocy Lokiego, bogowie szybko się starzeją, a Loki sprowadza ją z powrotem, przybrawszy sokole pióra Frei.
W opowieściach o królu Arturze jabłko ma swoje miejsce nawet w nazwie wyspy. Awalon miałby oznaczać „wyspę jabłek”. Tak tłumaczył tę nazwę w XII wieku Geoffrey z Monmouth i jest to bardzo prawdopodobne: jabłko to po bretońsku aval, a po walijsku afal. Mieszkać tam ma dziewięć wróżek, wśród nich Morgana, która przyjmuje umierającego Artura. Niektóre tradycje umieszczają Awalon w Glastonbury, ale rzekome odnalezienie grobu Artura uchodzi dziś za wymysł opactwa, które chciało zdobyć sławę.
Sad, w którym goją się rany, owoc, który zatrzymuje czas: tutaj jabłko jest obietnicą młodości i uzdrowienia.
Królewna Śnieżka i czerwona połowa
W baśni o Królewnie Śnieżce spotykają się oba oblicza jabłka. Zła królowa, przebrana za wieśniaczkę, przygotowuje zatrute jabłko. Według polskiej Wikipedii Śnieżka zjada połowę zatrutego jabłka. W tekście braci Grimm jabłko jest białe z czerwonym policzkiem i zatruta jest tylko czerwona strona: królowa kroi je na pół i sama zjada białą połowę, a Śnieżka gryzie czerwoną połowę i pada jak martwa.
Śnieżki nie budzi pocałunek, który wszyscy pamiętamy. Zrozpaczone krasnoludki układają ją w szklanej trumnie, a przechodzący książę prosi o zabranie ciała. Gdy trumna się porusza, zatruty kawałek jabłka wypada Śnieżce z ust i dziewczyna ożywa. Baśń znalazła się w zbiorze Baśni dla dzieci i domu braci Grimm, wydanym w 1812 roku (tom 1, nr 53). W 1937 roku Disney przeniósł tę historię na ekran w filmie Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków, który spopularyzował inne zakończenie, z pocałunkiem księcia.
W legendzie o Wilhelmie Tellu jabłko też oznacza śmiertelne ryzyko: namiestnik Gessler każe mu jedną strzałą zestrzelić jabłko z głowy syna.
Newton: anegdota, która nie chce zniknąć
Isaac Newton siedzi pod drzewem, spada jabłko i rodzi się pomysł grawitacji. Ta scena tak dobrze tłumaczy odkrycie, że wygląda, jakby wymyślono ją na lekcję fizyki. Czy to prawda?
Francuska encyklopedia Larousse uznaje tę opowieść za prawdopodobnie zmyśloną: miała ją Wolterowi opowiedzieć siostrzenica Newtona. Dlatego traktujemy tę scenę jako sporną anegdotę, a nie ustalony fakt.
Prawdziwa czy nie, ta historia uczyniła z jabłka symbol odkrycia. Po owocu poznania z Edenu przychodzi owoc nauki.
| Opowieść | Co jest udokumentowane | Co jest legendą lub budzi spór |
|---|---|---|
| Zakazany owoc | Księga Rodzaju nie nazywa owocu z drzewa poznania dobra i zła | Jabłko, wybrane przez tradycję europejską, może za sprawą łacińskiej gry słów |
| Jabłko Adama | Uwypuklona chrząstka tarczowata | Kawałek owocu, który utknął w gardle |
| Awalon | Nazwa powiązana z jabłkiem przez Geoffreya z Monmouth | Wyspa, na której miał wyzdrowieć Artur |
| Newton | Larousse przedstawia anegdotę jako prawdopodobnie zmyśloną | Scena, której prawdziwość budzi spór |
Czerwone, złociste czy nadgryzione: co mówią kolory

W opowieściach, które tu zebraliśmy, kolory jabłka nie tworzą stałego kodu: sens zależy od samej historii.
- czerwone jabłko to jabłko pokusy: w Królewnie Śnieżce królowa zatruwa czerwoną połowę, tę najpiękniejszą;
- złociste jabłko należy do greckich bogów, to skarb strzeżony przez smoka na końcu świata;
- nadgryzione jabłko przypomina późniejsze przedstawienia Ewy z zakazanym owocem, który często malowano jako jabłko.
A zielone jabłko? W naszych źródłach nie znaleźliśmy dla niego osobnego znaczenia.
Jabłko, które można przypiąć
Nosić broszkę w kształcie jabłka to nosić przy sobie wszystkie te opowieści: dla jednej osoby przywoła ogród Eden, dla drugiej baśnie z dzieciństwa, a dla trzeciej po prostu radość z lśniącego czerwonego owocu na zimowym płaszczu.
Nasza czerwona broszka-jabłko to jedyne jabłko w naszym sklepie. Mierzy 5 cm. Falista złocista linia oddziela duże, błyszczące czerwone pole od bardziej matowej czerwonej części, a u góry zakrzywiona szypułka niesie zielony listek ze złocistą obwódką. Wykonano ją ze stali w kolorze złotym i znajdziesz ją też wśród naszych złotych broszek. Przypinasz ją na magnes, bez przekłuwania tkaniny. Na beżowym płaszczu, dżinsowej kurtce czy szarym swetrze czerwień od razu przyciąga wzrok.
W naszej niewielkiej kolekcji broszek z owocami towarzyszy jej czerwona truskawka o wymiarach 5 x 3,5 cm, ze stali w kolorze srebrnym, z wypukłościami w kształcie kropli i zielonymi listkami. Więcej pomysłów podpowiada nasz przewodnik o tym, gdzie przypiąć broszkę: na klapie, przy kołnierzu i w wielu innych miejscach.
Podarować jabłko razem z jego historią
Jabłko nigdy nie przychodzi bez historii, dlatego jako prezent samo zaczyna rozmowę. Kilka pomysłów:
- dla przyjaciółki, która lubi baśnie, jako nawiązanie do Królewny Śnieżki;
- dla kogoś, kto studiuje fizykę albo wszystkiego jest ciekaw, z anegdotą o Newtonie;
- dla miłośnika legend arturiańskich, jako kawałek Awalonu;
- dla ukochanej osoby, bo w historii Parysa jabłko wiąże się z Afrodytą i miłością.
Więcej motywów z historią znajdziesz, przeglądając wszystkie broszki w sklepie.
Symbolika jabłka w pigułce
| Opowieść | Co oznacza jabłko | Kluczowy fakt |
|---|---|---|
| Jabłko niezgody | Uroda, rywalizacja | Parys, Afrodyta, wojna trojańska |
| Księga Rodzaju | Pokusa, wiedza | Owoc nigdy nienazwany; łacińskie malum |
| Hesperydy | Skarb bogów | Jedenasta z dwunastu prac Heraklesa |
| Idun | Młodość bogów | Owoce strzeżone przez boginię |
| Awalon | Uzdrowienie w opowieściach o Arturze | Geoffrey z Monmouth, XII wiek |
| Królewna Śnieżka | Pułapka, pokusa | Bracia Grimm; Disney, 1937 |
| Newton | Odkrycie | Sporna anegdota |
Symbolika jabłka zależy od opowieści: może oznaczać wiedzę, pokusę, rywalizację, młodość, uzdrowienie albo niebezpieczeństwo. Za zwykłym owocem kryją się wąż, trzy boginie, wyspa we mgle i zazdrosna królowa. Następnym razem, gdy ugryziesz jabłko, będziesz wiedzieć, ile ono już opowiedziało.
Najczęściej zadawane pytania
Czy Biblia naprawdę mówi, że zakazanym owocem było jabłko?▾
Nie. Tekst mówi o drzewie poznania dobra i zła i nie podaje, jaki owoc na nim rósł. Jabłko pojawiło się później, głównie w Europie Zachodniej, może za sprawą łacińskiej gry słów: malum to zarazem „zło” i „jabłko”. Wskazywano też figę, granat i winogrono.
Co symbolizuje jabłko w miłości?▾
W greckiej opowieści o Parysie jabłko łączy się z Afrodytą, boginią miłości: Parys oddaje jej jabłko w zamian za miłość najpiękniejszej kobiety świata. Przywołuje pragnienie i pokusę, ale też rywalizację.
Co to jest jabłko niezgody?▾
To przedmiot sporu. Nazwa pochodzi z greckiego mitu: Eris nie zaproszono na wesele Peleusa i Tetydy, więc z zemsty rzuciła jabłko „dla najpiękniejszej”. Spór Hery, Ateny i Afrodyty zakończył się wojną trojańską.
Skąd nazwa jabłko Adama?▾
To uwypuklona chrząstka tarczowata na szyi. Według legendy kawałek zakazanego owocu utknął Adamowi w gardle, ale Biblia tego nie opowiada.
Czy historia Newtona i jabłka jest prawdziwa?▾
Czy naprawdę się wydarzyła, to kwestia sporna. Larousse uznaje tę opowieść za prawdopodobnie zmyśloną, dlatego nie traktujemy tej sceny jako ustalonego faktu. Stała się jednak popularnym symbolem odkrycia.
