Symbolika serca: od kierków po walentynki
Miłość, sumienie, wiara i partia kierków: co oznacza serce, skąd wziął się jego kształt, co mówią kolory serduszek i jak dać je w prezencie.
Niedzielne popołudnie, rodzina przy stole, talia kart i partia kierków. Ktoś zagrywa kiera i nikt nie chce wziąć tej lewy, bo w tej grze każde serce to punkty karne. Zabawne: znak, który przez resztę roku dopisujemy pod wiadomością, rysujemy na kartce urodzinowej i wysyłamy w walentynki, tutaj chcemy się go jak najszybciej pozbyć. W dodatku wcale nie przypomina narządu, który bije nam w piersi.
Symbolika serca obejmuje miłość, przyjaźń, wsparcie, sumienie i wiarę, bo przez wieki serce uchodziło za ośrodek życia wewnętrznego. Sam kształt, dwa łuki u góry i szpic u dołu, ma osobną historię: najstarsze znane wizerunki serca jako znaku miłości pochodzą z około 1250 roku, a skąd wziął się ten kształt, nikt nie wie na pewno. Poniżej cała opowieść, od Egiptu po ekran telefonu.
Co symbolizuje serce?
Narysowane serce nie zawsze znaczy to samo: wszystko zależy od kontekstu. Oto znaczenia, które wracają w różnych epokach i sytuacjach:
- miłość i czułość, dziś najczęstsze znaczenie;
- przyjaźń i wsparcie, gdy wysyłasz serduszko komuś, kto przechodzi trudny czas;
- sumienie, które starożytni Egipcjanie kładli na szali;
- wiara i oddanie, w wizerunku Najświętszego Serca;
- kolor w kartach: kier to jeden z czterech kolorów talii.
Za niemal wszystkimi tymi znaczeniami stoi to samo dawne przekonanie: od starożytności serce uważano za siedzibę uczuć, rozumu i myśli.
Kierki, kier i czerwień: serce w talii kart
Wróćmy do stołu. W kierki grają trzy lub cztery osoby, a cała sztuka polega na tym, żeby unikać kart karnych. W jednej z popularnych odmian każdy zebrany kier to minus 20 punktów, a król kier kosztuje aż 150. Gra składa się z kilku rozdań z różnymi zakazami, a na koniec przychodzi odgrywka, w której za lewy zbiera się już punkty dodatnie.
Sama nazwa „kier” pochodzi od francuskiego słowa cœur, czyli serce. W talii francuskiej obok kiera są jeszcze pik, karo i trefl.
Czerwień w dawnych kartach polskich
Zanim w Polsce upowszechniły się karty francuskie, grano kartami polskimi. Ich cztery kolory to wino, czerwień, żołądź i dzwonek, a czerwień odpowiada właśnie kierowi. Pierwsze takie karty, przywożone z Niemiec, pojawiły się w polskich miastach już w XV wieku. Od XVIII wieku stopniowo wypierały je karty francuskie, a dziś tradycyjną talię spotkasz głównie na Śląsku, przy grze w skata.
Egipt: serce na szali
Dużo starsza od kart jest scena z dawnego Egiptu. Według egipskich wierzeń po śmierci zmarły stawał przed trybunałem boga Ozyrysa, a prowadził go tam Anubis. Podczas sądu Ozyrysa na jednej szali wagi kładziono serce zmarłego, a na drugiej pióro, symbol Maat, bogini prawdy. Serce oznaczało tu sumienie.
Ozyrys, razem z Izydą, Neftydą i 42 asesorami, wysłuchiwał spowiedzi zmarłego i wydawał wyrok. Jeśli ciężar grzechów przeważył szalę, duszę zabierał potwór Ammit. Uniewinnionego Ozyrys wprowadzał do raju. Serce nie mówi tu o zakochaniu: jest bilansem całego życia.
Bluszcz czy sylfion: skąd się wziął kształt serca?
Narysowane serce, jak już wiesz, nie przypomina prawdziwego narządu. Dlaczego ma taki kształt, pozostaje małą zagadką. Najczęściej wracają dwa wyjaśnienia.
Dwa tropy, żadnej pewności
Pierwszy jest prosty: kształt miałby pochodzić od liścia bluszczu. Drugi jest bardziej zaskakujący. Część badaczy łączy serce z sylfionem, wymarłą rośliną, której nasiona lub owoce miały wyraźny kształt serca. W starożytności sylfion był powszechnie używany jako ziołowy środek antykoncepcyjny, więc jego kształt mógł się skojarzyć z miłością.
Od Roman de la poire do XIV wieku
Związek kształtu z miłością jest za to udokumentowany. Najstarsze znane wizerunki serca jako znaku miłości pojawiają się około 1250 roku we francuskim rękopisie Roman de la poire autorstwa Tibauta: zakochany oddaje serce ukochanej. W XIV wieku serce przybiera znany nam kształt z dwoma zaokrągleniami. Siedem wieków później wciąż rysujesz je obok podpisu na kartce.
Najświętsze Serce: od Paray-le-Monial do nabożeństw czerwcowych
Serce zajmuje też ważne miejsce w katolicyzmie. Już w średniowieczu mistyczki, takie jak Mechtylda z Hackeborn i Gertruda z Helfty, czciły Serce Jezusa. W XVII wieku szczególną rolę odegrali we Francji święty Jan Eudes oraz Małgorzata Maria Alacoque, wizytka z klasztoru w Paray-le-Monial. Według jej relacji od grudnia 1673 do czerwca 1675 roku miała kilka widzeń Jezusa. Rozpowszechnił się wtedy wizerunek, który znasz z obrazów: płonące serce otoczone koroną cierniową, nad którym widnieje krzyż.
Polska prośba i czerwcowe litanie
Ten kult ma w Polsce wyjątkowo mocne korzenie. W 1765 roku, po memoriale polskich biskupów, papież Klemens XIII zezwolił na obchodzenie uroczystości Najświętszego Serca, początkowo tylko w Królestwie Polskim. Na cały Kościół rozszerzył ją dopiero Pius IX w 1856 roku.
Do dziś ślad tej historii słychać w czerwcu. Podczas nabożeństw czerwcowych, zwykle po wieczornej mszy, odmawia się litanię do Najświętszego Serca Pana Jezusa. Wybrano czerwiec, bo według tradycji właśnie w czerwcu 1675 roku Alacoque doznała najważniejszego z wielkich objawień. W Polsce po raz pierwszy odprawiono to nabożeństwo w 1857 roku, w kościele Sióstr Wizytek w Lublinie. W tej tradycji serce to przede wszystkim wiara.
I ♥ NY i emoji: serce zamiast słowa
W XX wieku serce zaczyna zastępować słowo. W 1977 roku rusza kampania promująca turystykę w stanie Nowy Jork, a grafik Milton Glaser projektuje do niej logo: literę I, czerwone serce i litery NY. Logo miało służyć krótkiej kampanii, a stało się zjawiskiem popkultury i wciąż widnieje na koszulkach i pamiątkach. Serce czyta się tu jako „kocham”.
W internecie serduszko poszło dalej: jako emoji istnieje w wielu kolorach, a każdy z nich zyskał własny wydźwięk.
Kolory serc: co znaczą?
Znaczenie kolorowych serduszek zależy od kontekstu. Poniższe skojarzenia to utarte zwyczaje, nie sztywne reguły. Zebrał je francuski operator telekomunikacyjny Orange w artykule o serduszkach emoji:
| Kolor | Z czym się zwykle kojarzy |
|---|---|
| Czerwone | Miłość, czułość, mocne wsparcie |
| Różowe | Czułość, delikatność, przyjaźń |
| Niebieskie | Zaufanie, spokój, wsparcie |
| Żółte | Dobry humor, przyjaźń, radość |
| Białe | Czułość, pokój, lojalność |
| Czarne | Miłość z rockowym pazurem, czarny humor, czasem żałoba |
Czarne serduszko nie musi więc być ponure. Przy wyborze biżuterii te skojarzenia mogą być punktem wyjścia: jasnoróżowe serce mówi raczej o czułości niż o namiętności, niebieskie przede wszystkim o zaufaniu. Czarne, jak nasz model z fasetowanymi kamieniami, wygląda graficznie i trochę rockowo.
Serce na klapie płaszcza
Na płaszczu czy bluzce serce może przybrać wiele form. Widać to w naszych broszkach w kształcie serca:
- jedno serce, pełne, ażurowe albo otwarte wokół drobnych strasów;
- dwa lub trzy nałożone na siebie serca, jak srebrzyste trio z dużym młotkowanym sercem, otwartym sercem o gładkim brzegu i małym rowkowanym serduszkiem;
- łagodne odcienie, jak różowozłote podwójne serce, z czekoladowym obrysem, satynowym jasnoróżowym sercem i małym brzoskwiniowym serduszkiem;
- ażurowe serca wokół małego stylizowanego drzewka, ukłon w stronę innego symbolu, o którym przeczytasz w naszym tekście o znaczeniu drzewa życia.
Wykończenie zależy od modelu: złote, różowozłote albo srebrzyste. Jeśli spodoba ci się drzewko, znajdziesz je też jako osobny motyw wśród broszek z drzewem życia. Złoty odcień dobrze współgra z różowymi i brązowymi sercami, co widać w naszych broszkach w ciepłym złotym kolorze; srebrzysty wydobywa błękit, czerń i biel, jak w naszych srebrzystych modelach.
Modele magnetyczne zakładasz bez dziurawienia tkaniny; znajdziesz je również wśród naszych broszek na magnes. Jeśli nie wiesz, gdzie przypiąć broszkę, nasz poradnik o noszeniu broszki wyjaśnia to krok po kroku.
Serce w prezencie bez nieporozumień
Na walentynki biżuteria w kształcie serca to klasyczny prezent. Ale historia serca pokazuje, że nie chodzi tylko o zakochanie: serce oznacza też przyjaźń, wdzięczność i wsparcie. Możesz je równie dobrze podarować na Dzień Matki, na urodziny lub imieniny, na mikołajki czy Boże Narodzenie, albo po prostu, żeby podziękować przyjaciółce.
Wszystko zależy od dołączonego liściku. Wystarczy kilka słów, żeby było jasne, co chcesz powiedzieć:
- „Dziękuję” dla koleżanki z pracy, która wyciągnęła cię z kłopotów;
- „Trzymam kciuki” dla przyjaciółki przed egzaminem albo w trudnym czasie;
- „Wszystkiego najlepszego” dla mamy, siostry albo chrzestnej.
Jeśli wahasz się co do motywu, nasz poradnik o tym, jak wybrać broszkę na prezent, zaczyna od osoby, a nie od przedmiotu. A jeśli chcesz zobaczyć inne motywy, od zwierząt po portrety, przejrzyj wszystkie nasze broszki.
Symbolika serca w skrócie
| Kiedy | Gdzie pojawia się serce | Co oznacza |
|---|---|---|
| Starożytny Egipt | Ważenie serca na sądzie Ozyrysa | Sumienie, bilans całego życia |
| Około 1250 | Roman de la poire | Miłość wyrażona obrazem |
| XV wiek | Karty polskie przywożone z Niemiec | Czerwień, odpowiednik kiera |
| 1673 do 1675 | Widzenia Małgorzaty Marii Alacoque | Oddanie, Najświętsze Serce |
| 1765 | Uroczystość dla Królestwa Polskiego | Wiara, na prośbę polskich biskupów |
| Od 1857 | Nabożeństwa czerwcowe w Polsce, najpierw w Lublinie | Wiara, co roku w czerwcu |
| Od 1977 | I ♥ NY, potem emoji | Kocham, przyjaźń, wsparcie |
| Przy stole | Kierki | Serce, którego lepiej nie brać |
Symbolika serca łączy miłość, przyjaźń, sumienie i wiarę: o tym, co mówi konkretne serce, decydują kontekst, kolor i dołączony liścik. Jeśli je podarujesz, to ty wybierasz, jakie znaczenie zabierze ze sobą.
Najczęściej zadawane pytania
Co symbolizuje serce?▾
Przede wszystkim miłość, ale też przyjaźń, wsparcie, sumienie i wiarę. Te znaczenia wyrastają z dawnego przekonania, że serce jest siedzibą uczuć, rozumu i myśli.
Skąd się wziął kształt serca?▾
Kształt z dwoma zaokrągleniami i szpicem nie jest anatomiczny. Najczęściej wymienia się dwa wyjaśnienia: liść bluszczu albo nasiona sylfionu, starożytnej rośliny. Żadne nie jest pewne. Najstarsze znane wizerunki serca jako znaku miłości pochodzą z około 1250 roku.
Co oznacza czarne serce?▾
W wiadomościach czarne serduszko oznacza miłość z rockowym pazurem, czarny humor, a czasem żałobę. W biżuterii wygląda przede wszystkim graficznie.
Co oznaczają kolory serc?▾
Czerwone zwykle oznacza miłość, różowe czułość i przyjaźń, niebieskie zaufanie i spokój, żółte dobry humor i radość, białe pokój i lojalność. To utarte zwyczaje, nie sztywne reguły.
Czy broszka serce to dobry prezent dla przyjaciółki?▾
Tak. Serce oznacza też przyjaźń, wdzięczność i wsparcie. Krótki liścik dołączony do prezentu, na przykład „Dziękuję” albo „Trzymam kciuki”, pomaga jasno pokazać intencję.
