Symboliek van de appel: van Eden tot Sneeuwwitje
De adamsappel, de twistappel, de vrucht die Genesis niet noemt, Avalon en de rode helft van Sneeuwwitje: wat de appel al eeuwen vertelt.
In het Nederlands zit de appel verstopt in twee woorden die we zonder nadenken gebruiken: de adamsappel, die op en neer beweegt in je hals als je slikt, en de twistappel, waardoor een gewoon gesprek op ruzie uitloopt. De symboliek van de appel begint dus al in onze eigen taal: de appel staat vooral voor kennis en verleiding, schoonheid en rivaliteit, jeugd en gevaar, en de betekenis verandert met het verhaal waarin hij opduikt.
We volgen de appel van verhaal naar verhaal en houden daarbij uit elkaar wat vaststaat en wat legende is.
De betekenis van de appel in het kort
- een Nederlands woord: de adamsappel;
- een bijbelverhaal: de vrucht van de boom van kennis van goed en kwaad, die de tekst niet bij naam noemt;
- een Griekse mythe: de appel "voor de mooiste", die eindigt in de Trojaanse oorlog;
- legendarische appels: die van Idoena, die de Noordse goden jong houden, en het eiland Avalon uit de verhalen over koning Arthur;
- een sprookje: Sneeuwwitje, van de gebroeders Grimm;
- een omstreden anekdote: Newton en de vallende appel.
Wat de appel betekent, hangt af van de traditie: in latere westerse interpretaties van Genesis staat de appel voor kennis en verleiding, in het oordeel van Paris voor rivaliteit, in de mythe van Idoena voor jeugd en in Sneeuwwitje voor gevaar. Er bestaat dus geen universele betekenis van de appel: kennis, rivaliteit, jeugd en gevaar horen elk bij een ander verhaal.
Adamsappel en twistappel: twee appels in onze taal
Eerst iets dichter bij huis. De Nederlandse Wikipedia beschrijft de adamsappel als de prominentia laryngea, het uitstekende deel van het schildkraakbeen in de hals. Door de mannelijke geslachtshormonen groeit dit kraakbeen in de puberteit sterk, en daarom zie je de adamsappel bij mannen duidelijker. De legende zegt dat een stuk van de verboden vrucht in de keel van Adam bleef steken. Dat verhaal staat niet in de Bijbel, maar het gaf het kraakbeen wel zijn naam.
Een tweede appel heeft zijn naam aan een mythe te danken: de twistappel. Het verhaal erachter komt verderop.


De verboden vrucht die Genesis geen appel noemt

We gaan de Hof van Eden binnen. God verbiedt Adam en Eva te eten van de vrucht van een boom, de slang brengt hen ertoe die toch te proeven, ze eten en worden verdreven.
Wat de tekst echt zegt
De bijbeltekst spreekt van "de boom van kennis van goed en kwaad" en zegt niet om welke vrucht het gaat. De Nederlandse Wikipedia bevestigt het: het woord "appel" komt in Genesis niet voor, al wordt de vrucht vaak als appel omschreven. Er zijn ook andere kandidaten voorgesteld, zoals de vijg, de granaatappel en de druif. In West-Europa werd de vrucht uiteindelijk vaak als appel afgebeeld.
In dezelfde tuin staat een andere beroemde boom, waarover we schreven in onze gids over de betekenis van de levensboom. En de verleider heeft zijn eigen legende: de slang die vervelt.
Waarom het een appel werd
Een mogelijke verklaring voor de latere keuze van de appel als verboden vrucht is een Latijnse woordspeling. Malum betekent tegelijk "kwaad" en, uit het Grieks afgeleid, "appel". Zie het als een interpretatie, niet als een zekerheid.
En de vijg? Genesis vertelt dat Adam en Eva zich met vijgenbladeren bedekten, en daarom verving de vijgenboom in de Italiaanse renaissance soms de appelboom, bijvoorbeeld in de Sixtijnse Kapel.
De goudkleurige appels van de Grieken: twist, Troje en Hesperiden

Voor de Grieken gaat de appel niet over schuld, maar over verlangen, rivaliteit en overwinning.
De appel van Eris
Stel je het bruiloftsfeest van Peleus en Thetis voor, waarvoor alle goden zijn uitgenodigd. Alle goden behalve één: Eris, de godin van de tweedracht. Volgens de Nederlandse Wikipedia werpt ze uit wraak een goudkleurige appel op de feesttafel, met het opschrift "voor de mooiste". Hera, Athena en Aphrodite willen hem alle drie. Zeus weigert te beslissen en stuurt hen naar Paris op de berg Ida.
Hera biedt rijkdom en heerschappij over Azië, Athena krijgsroem en wijsheid, Aphrodite de liefde van de mooiste vrouw. Paris geeft de appel aan Aphrodite. Die vrouw is Helena, de echtgenote van Menelaos, en haar vertrek met Paris naar Troje leidt tot de Trojaanse oorlog. In het verhaal van Paris is de appel dus met Aphrodite en de liefde verbonden, net als een ander groot symbool van liefde, het hart.
De appels van de Hesperiden
Een andere stralende appel komt voor in dezelfde mythologie. De tuin van de Hesperiden is de boomgaard van Hera, in het uiterste westen van de wereld. De bomen groeien uit takken die Gaia Hera schonk bij haar huwelijk met Zeus. De nimfen, de Hesperiden, verzorgen de tuin, en omdat Hera hen wantrouwt, zet ze er een draak met honderd koppen bij als bewaker: Ladon.
Die appels stelen is het elfde van de twaalf werken van Heracles. Om de draak te ontlopen laat hij Atlas ze halen terwijl hij zelf de hemel draagt. Bij zijn terugkeer wil Atlas zijn last niet meer terugnemen, maar Heracles houdt hem op zijn beurt voor de gek en vertrekt met de vruchten.
Dezelfde vrucht duikt op in de mythe van Atalante: in de wedloop laat Hippomenes de appels vallen die Aphrodite hem gaf, en zo wint hij. Opnieuw is de appel een lokmiddel.
De appels van Idoena en het eiland Avalon

Verder naar het noorden verandert de appel van rol. Hij verleidt niet meer: hij verjongt.
In de Noordse mythologie bewaart de godin Idoena appels die de goden jong maken. De Asen eten ervan zodra ze ouder worden, en zo blijven ze jong tot Ragnarök. Wanneer de reus Thjazi haar met hulp van Loki ontvoert, worden de goden oud, en Loki haalt haar terug met de valkenmantel van Freya.
In de verhalen rond koning Arthur draagt een heel eiland de appel in zijn naam. Avalon zou het "appeleiland" zijn: in de twaalfde eeuw verbond Geoffrey van Monmouth de naam met die vertaling, en het verband is heel aannemelijk, want appel heet aval in het Bretons en afal in het Welsh. Er zouden negen feeënkoninginnen wonen, onder wie Morgana, die de stervende koning Arthur opvangt. Sommige tradities plaatsen Avalon in Glastonbury, maar de vermeende ontdekking van Arthurs graf geldt nu als een verzinsel van de abdij om naam te maken.
Een boomgaard waar wonden helen, een vrucht die de jaren tegenhoudt: hier is de appel een belofte van jeugd en genezing.
Sneeuwwitje en de rode helft
In het sprookje van Sneeuwwitje komen beide gezichten van de appel samen. De boze koningin, vermomd als boerin, maakt een vergiftigde appel. In de tekst van de gebroeders Grimm is de appel wit met rode wangen, en alleen de rode kant is vergiftigd: de koningin snijdt hem doormidden en eet zelf de witte helft, zodat Sneeuwwitje haar vertrouwt. Als Sneeuwwitje in de vergiftigde rode helft bijt, valt ze neer alsof ze dood is.
Het ontwaken is niet de kus die iedereen zich voorstelt. In de versie op de Nederlandse Wikipedia ziet een koningszoon haar in een glazen kist op een berg en vraagt hij of hij de kist mag kopen. Terwijl de kist wordt gedragen, struikelt iemand en schiet het stuk vergiftigde appel uit haar keel. Het sprookje staat in de Kinder- und Hausmärchen van de gebroeders Grimm, waarvan de eerste druk uit 1812 stamt. In 1937 bracht Disney het verhaal naar het witte doek met Sneeuwwitje en de Zeven Dwergen.
Ook de legende van Willem Tell zet een appel midden in het gevaar: landvoogd Gessler dwingt hem met één pijl een appel van het hoofd van zijn zoon te schieten.
Newton: een anekdote die blijft hangen
Isaac Newton zit onder een boom, een appel valt, en het idee van de zwaartekracht is geboren. De scène is zo handig om een ontdekking uit te leggen dat ze voor de natuurkundeles gemaakt lijkt. Klopt ze?
De bronnen die we lazen zeggen niet hetzelfde. De Franse encyclopedie Larousse noemt het verhaal waarschijnlijk verzonnen: een nicht van Newton zou het aan Voltaire hebben verteld. Daarom behandelen we de scène hier als een omstreden anekdote, niet als een vaststaand feit.
Waar of niet, het verhaal maakte van de appel een symbool van ontdekking. Na de vrucht van de kennis in Eden komt de vrucht van de wetenschap.
| Verhaal | Wat gedocumenteerd is | Wat legende is of betwist wordt |
|---|---|---|
| De verboden vrucht | Genesis noemt de vrucht van de boom van kennis van goed en kwaad niet | De appel, gekozen door de Europese traditie en misschien geholpen door een Latijnse woordspeling |
| De adamsappel | Het uitstekende schildkraakbeen | Een stuk vrucht dat in de keel bleef steken |
| Avalon | Een naam verbonden met de appel, volgens Geoffrey van Monmouth | Het eiland waar Arthur zou zijn genezen |
| Newton | Larousse presenteert de anekdote als waarschijnlijk verzonnen | Een scène waarvan de historiciteit betwist wordt |
Rood, goudkleurig of aangebeten: wat de kleuren zeggen

In de verhalen die we hier verzamelden volgen de kleuren van de appel geen vaste code: de betekenis hangt af van het verhaal zelf.
- de rode appel is die van de verleiding: in Sneeuwwitje vergiftigt de koningin de rode helft, de mooiste;
- de goudkleurige appel hoort bij de Griekse goden, een schat die een draak bewaakt aan het einde van de wereld;
- de aangebeten appel doet denken aan latere voorstellingen van Eva met de verboden vrucht, die vaak als appel wordt afgebeeld.
En de groene appel? Een eigen betekenis hebben we er in onze bronnen niet voor gevonden.
Een appel om op te spelden
Een appelbroche dragen is al deze verhalen met je meedragen: voor de een roept ze de Hof van Eden op, voor de ander de sprookjes van vroeger, en voor een derde gewoon het plezier van een glanzend rood stuk fruit op een wintermantel.
Onze rode appelbroche is het enige appelmodel in de winkel. Ze is 5 cm groot. Een golvende goudkleurige lijn scheidt het grote, glanzende rode vlak van een matter rood deel; bovenaan draagt een gebogen steeltje een groen blad met een goudkleurige rand. Ze is gemaakt van goudkleurig staal en hoort ook bij onze broches in goudkleurig staal. Je zet haar vast met een magneet, zonder gaatje in de stof. Op een beige jas, een spijkerjack of een grijze trui springt het rood eruit.
In ons kleine aanbod broches met fruit krijgt ze gezelschap van een rode aardbei van 5 x 3,5 cm, van zilverkleurig staal, met druppelvormig reliëf en groene blaadjes. Voor meer ideeën legt onze gids uit waar je een broche kunt dragen: op de revers, de kraag en op nog veel meer plekken.
Een appel cadeau geven, met zijn verhaal
Een appel komt nooit alleen: hij brengt een verhaal mee, en dus is het een cadeau dat vanzelf een gesprek op gang brengt. Een paar ideeën:
- voor een vriendin die van sprookjes houdt, als knipoog naar Sneeuwwitje;
- voor wie natuurkunde studeert of overal nieuwsgierig naar is, met de anekdote van Newton;
- voor wie dol is op de Arthurlegenden, als een stukje Avalon;
- voor een geliefde, want in het verhaal van Paris hoort de appel bij Aphrodite en de liefde.
Voor meer motieven met een verhaal kun je al onze broches online bij Ma Broche bekijken.
De symboliek van de appel samengevat
| Verhaal | Wat de appel voorstelt | Kernfeit |
|---|---|---|
| Twistappel | Schoonheid, rivaliteit | Paris, Aphrodite, Trojaanse oorlog |
| Genesis | Verleiding, kennis | Een vrucht die nooit bij naam wordt genoemd; het Latijnse malum |
| Hesperiden | Een schat van de goden | Elfde van de twaalf werken van Heracles |
| Idoena | Eeuwige jeugd | Vruchten bewaard door de godin |
| Avalon | Genezing in de Arthurverhalen | Geoffrey van Monmouth, twaalfde eeuw |
| Sneeuwwitje | De valstrik, de verleiding | Gebroeders Grimm; Disney, 1937 |
| Newton | De ontdekking | Omstreden anekdote |
Een stuk fruit waar je zonder nadenken in bijt, en erachter een slang, drie godinnen, een eiland in de mist en een jaloerse koningin. De volgende keer dat je in een appel bijt, weet je wat hij allemaal al verteld heeft.
Veelgestelde vragen
Zegt de Bijbel echt dat de verboden vrucht een appel was?▾
Nee. De tekst spreekt van de boom van kennis van goed en kwaad en zegt niet welke vrucht eraan groeide. De appel kwam later, vooral in West-Europa, misschien door het Latijnse malum, dat tegelijk "kwaad" en "appel" betekent. Ook de vijg, de granaatappel en de druif zijn voorgesteld.
Wat symboliseert de appel in de liefde?▾
In het Griekse verhaal van Paris is de appel verbonden met Aphrodite, de godin van de liefde: Paris geeft haar de appel in ruil voor de liefde van de mooiste vrouw ter wereld. Hij roept verlangen en verleiding op, maar ook rivaliteit.
Wat is een twistappel?▾
Een twistappel is iets waarover mensen ruzie krijgen. De naam komt uit de Griekse mythe: Eris was niet uitgenodigd op het bruiloftsfeest van Peleus en Thetis en wierp uit wraak een appel "voor de mooiste" op tafel. Het geschil tussen Hera, Athena en Aphrodite eindigde in de Trojaanse oorlog.
Waarom heet het een adamsappel?▾
Het is het uitstekende schildkraakbeen in de hals. Volgens de legende bleef een stuk van de verboden vrucht in Adams keel steken, maar de Bijbel vertelt dat niet.
Is het verhaal van Newton en de appel waar?▾
Of het echt gebeurd is, wordt betwist. Larousse noemt het verhaal waarschijnlijk verzonnen; daarom behandelen we de scène niet als een vaststaand feit. De scène werd wel een populair symbool van ontdekking.
