Margriet betekenis: onschuld, liefde en een parel

Ottawa, 19 januari 1943. In een Canadees ziekenhuis wordt een Nederlandse prinses geboren, ver van haar bezette land. Ze krijgt de naam Margriet. Volgens Wikipedia was de bloem waarnaar ze vernoemd is in de Tweede Wereldoorlog een van de symbolen van het Nederlandse verzet tegen nazi-Duitsland. Maar de betekenis van de margriet begint veel eerder.

Wat betekent de margriet? In Le Langage des fleurs van de Franse schrijfster Charlotte de La Tour, verschenen in 1819, staat de kleine margriet, ons madeliefje, voor onschuld. De grote margriet uit de wei antwoordt “ik zal erover nadenken”: een belofte die nog geen belofte is. Tel daar het spelletje met de blaadjes bij op en je hebt de bloem van de liefde die twijfelt. En de naam zelf betekende ooit “parel”.

Onderweg houden we uit elkaar wat vaststaat (de plantkunde, de geschiedenis van woorden) en wat verteld wordt (de bloementaal, de tradities). Allebei de moeite waard, zolang je ze niet door elkaar haalt.

Prinses Margriet en de bloem van het verzet

Prinses Margriet werd geboren in het Ottawa Civic Hospital. Haar moeder en haar twee zussen waren in 1940, tijdens de Tweede Wereldoorlog, naar Canada uitgeweken. In het bezette Nederland was de margriet in die jaren een van de tekens van het verzet. Zo kreeg een prinses de naam van een bloem die je gewoon in de berm vindt.

Het verzet was niet het eerste dat iets bijzonders in de margriet zag. Lang daarvoor had een Frans boek haar al een rol in de liefde gegeven, en nog veel eerder droeg ze een naam die parel betekende. Maar eerst: over welke bloem hebben we het precies?

Margriet of madeliefje? Twee bloemen uit één familie

Gelukkig heeft het Nederlands twee namen, één voor elke bloem. De gewone margriet (Leucanthemum vulgare) is de grote bloem uit weilanden en bermen. Het madeliefje (Bellis perennis) is haar kleine nichtje uit het gazon; in het Frans heet het ook “petite marguerite”, kleine margriet. Allebei horen ze bij de composietenfamilie. Dat onderscheid is belangrijk, want de bloementaal van de negentiende eeuw geeft ze elk een andere boodschap.

Eén bloem met tientallen bloempjes erin

Wat je voor één bloem aanziet, is in werkelijkheid een bloemhoofdje: een dicht boeketje van heel veel kleine bloemen. Wikipedia beschrijft het zo: een geel hart van buisbloemen, omkranst door witte straalbloemen. Twee delen dus:

• aan de rand de witte straalbloemen, die iedereen blaadjes noemt;
• in het midden de gele buisbloemen, piepklein en dicht tegen elkaar aan.

Wie de blaadjes van een margriet plukt, trekt er dus eigenlijk geen blaadjes af. Je haalt er, één voor één, kleine bloemetjes uit.

Uit de wei en de berm

De gewone margriet is een vaste plant. Ze groeit in weilanden, in bermen en in lichte bossen, en komt in heel Europa veel voor. Langs een landweg kom je er honderden tegen, ook al kijk je er zelden naar.

Het madeliefje heeft hetzelfde geheim: een geel hart met witte straalbloempjes eromheen. En het heeft een lieve gewoonte: ’s nachts gaat het dicht en ’s ochtends weer open.

Die ronde bloem met haar kroon van blaadjes vind je ook terug op een aantal van onze bloembroches.

Margriet betekenis in de bloementaal

In de negentiende eeuw hield men van boeketten die iets zeiden. Toen verscheen het boek van Charlotte de La Tour, dat aan elke bloem een boodschap gaf. Margriet en madeliefje krijgen er elk een eigen betekenis. Onthoud wel: het gaat om afspraken uit een boek, niet om waarheden over de plant. Hoe die code ontstond, lees je in onze gids over de bloementaal.

Madeliefje betekenis: de bloem van de onschuld

Volgens Charlotte de La Tour staat het madeliefje voor onschuld. Ze legt dat uit aan de hand van Ossian, een Schotse dichtcyclus uit de achttiende eeuw. Malvina rouwt daarin om Oscar, en om de zoon van Oscar, die stierf voordat hij geboren werd. De meisjes van Morven wijden het madeliefje dan aan “de eerste kindertijd”. Zo wordt het “de bloem van de onschuld, de bloem van de pasgeborene”.

Het is een literaire legende, geen oud volksgeloof. Maar ze geeft het witte bloempje een tedere betekenis: die van een leven dat begint. Dat past bij een bloem die elke ochtend opnieuw opengaat, en waar kinderen volgens Wikipedia graag kransjes van maken.

De margriet: “Ik zal erover nadenken”

De grote margriet uit de wei heeft een geheimzinniger boodschap: “J’y songerai”, ik zal erover nadenken. Hetzelfde boek vertelt dat een dame in de tijd van de ridders zo antwoord gaf aan wie vroeg of hij haar mocht dienen: ze liet zich zien met een krans van witte margrieten.

Geen ja, geen nee. De ridder mocht hopen, maar niets als zeker beschouwen. Dezelfde spanning als bij het blaadjes plukken: de margriet is echt de bloem van de liefde die twijfelt.

Heeft de margriet een spirituele betekenis?

Veel mensen zoeken naar de spirituele betekenis van de margriet. In de geraadpleegde bronnen vonden we geen oude traditie die de margriet een precieze spirituele boodschap geeft.

Wat we wel vinden: de onschuld en de kindertijd uit de bloementaal van de negentiende eeuw, en het verliefde afwachten van “ik zal erover nadenken”. Roept de margriet bij jou iets anders op? Dan is dat jouw eigen lezing, en die mag er zijn.

“Hij houdt van me, hij houdt niet van me”

Je kent het vast. Bij het madeliefje noteert BNNVARA het zo: “Hij houdt van me… Hij houdt niet van me…” Het laatste blaadje geeft het antwoord.

In Frankrijk telt men met meer woorden: “Il m’aime, un peu, beaucoup, passionnément, à la folie, pas du tout”. Hij houdt van me: een beetje, veel, hartstochtelijk, waanzinnig, helemaal niet. Sommige versies voegen er nog “plus que tout” aan toe, meer dan alles.

Het spel kent men in verschillende landen, met de margriet en met het madeliefje. Het haalde zelfs het toneel: je ziet het in het ballet Giselle van Jean Coralli en Jules Perrot, voor het eerst opgevoerd in Parijs in 1841. Ook Victor Hugo noemt het in Les Misérables.

Waar komt het vandaan? Dat weet niemand. De bronnen die wij raadpleegden, geven geen herkomst en geen leeftijd. Het blijft wat het is: een kleine vraag aan een bloem, op een zomerdag.

Een naam die parel betekende

Voordat ze een bloem was, was de margriet een parel.

Het Franse marguerite komt van het Latijnse margarita, “parel”, dat weer teruggaat op het Griekse margarítēs. Ook ons woord margriet stamt af van dat Griekse woord. In het middeleeuwse Frans betekende “margerie” rond 1130-1140 nog gewoon parel. Als bloemnaam duikt het woord pas op in de dertiende eeuw, in het verhaal Aucassin et Nicolette, en dan gaat het… om het madeliefje.

De oude parel zit ook in een uitdrukking die je kent: parels voor de zwijnen. Ze komt uit het evangelie volgens Mattheüs, en in de Latijnse tekst staat daar precies margaritas.

Kijk nu nog eens naar een margriet: een geel hart, een witte, mooi ronde kroon. De vergelijking met een parel ligt voor de hand. Dichters zagen het ook: in 1364 wijdde Guillaume de Machaut er een heel gedicht aan, Le Dit de la marguerite.

De ring van Lodewijk de Heilige

Die woordspeling tussen parel, bloem en voornaam ontging ook het Franse hof niet. Lodewijk IX, Lodewijk de Heilige, trouwde in 1234 met Margaretha van Provence. Volgens Charlotte de La Tour droeg de koning een ring met een slinger van lelies en margrieten, een kruisbeeld en de spreuk “Hors cet anel pourrions-nous trouver amour?”, vrij vertaald: “zouden we buiten deze ring liefde kunnen vinden?” Zo bracht de ring, schrijft ze, het geloof, Frankrijk en de koningin samen.

Het is een traditie uit een negentiende-eeuws boek, geen archiefstuk. Maar het is een ontroerend idee: de bloem met de naam van je koningin aan je vinger.

Een voornaam die eeuwenlang bovenaan stond

In Frankrijk hoorde Marguerite van de middeleeuwen tot de achttiende eeuw bij de meest gegeven voornamen. De heilige Margaretha van Antiochië is de patrones van vrouwen die bevallen. Weer een band met de geboorte, net als de “bloem van de pasgeborene” uit Ossian. En in Nederland draagt sinds 1943 een prinses de naam van de bloem zelf.

Een margriet cadeau doen: welke boodschap kies je?

Met al die betekenissen past de margriet bij heel verschillende momenten:

• een geboorte, als knipoog naar “de bloem van de pasgeborene”;
• een verlegen liefdesverklaring, of een antwoord dat de deur openlaat: “ik zal erover nadenken”;
• iemand die Margriet heet en de bloem al in haar naam draagt;
• iemand die houdt van weilanden, bermen en wilde bloemen.

Het belangrijkste is dat je de bloem verbindt met wat de ander meemaakt. Een paar woorden op het kaartje zijn genoeg:

• “Welkom op de wereld, klein madeliefje.”
• “Erover nagedacht: veel, hartstochtelijk.”
• “Een margriet voor mijn Margriet.”

Hoe je een broche kiest die echt bij iemand past, lees je in onze tips voor een broche als cadeau. Wil je een sterkere boodschap? Combineer de margriet met een andere bloem en ontdek wat rode en witte rozen zeggen.

De margriet als broche, het hele jaar door

Een margriet als broche verwelkt niet: je draagt haar ook in november. Bij Ma Broche zijn de margrieten fantasiesieraden die de bloem op verschillende manieren laten zien:

• geëmailleerde blaadjes in veel kleuren, met strass, in een goudkleurige zetting;
• een zwarte margriet met twaalf blaadjes, een crèmekleurig hart in reliëf en twee groene blaadjes aan de steel;
• twee op elkaar gestapelde margrieten van zilverkleurig staal, met crème, grijze en zwarte blaadjes;
• een zwarte en een witte margriet samen in een opengewerkt medaillon.

Alle vier hebben een magneetsluiting. Draag er één op de revers van een jasje, op een trui of op een sjaal: zwart-wit past bij een sobere outfit, de veelkleurige versie fleurt een effen jas op. Kies de jouwe uit onze broches met bloemen.

Zin in een klein boeket? Voeg een klaproosbroche toe: ook die veldbloem heeft een eigen verhaal, te lezen in ons artikel over de betekenis van de klaproos.

Margriet betekenis in het kort

In de bloementaal van de negentiende eeuw staat het madeliefje voor onschuld en de margriet voor de liefde die twijfelt. De naam betekende eerst “parel”. De tabel scheidt de feiten (plantkunde, herkomst van de naam), de afspraken uit het boek van 1819 en de overgeleverde tradities: