Betekenis van bloemen: zo werkt de bloementaal

De betekenis van bloemen is een kleine geheimtaal die bijna iedereen een beetje kent: de rode roos voor liefde, het vergeet-mij-nietje voor herinnering, de tulp voor de lente. Die bloementaal werd in de negentiende eeuw een echte rage dankzij kleine bloemenwoordenboeken, die het onderling lang niet altijd eens waren. Wil je er vandaag iets mee, dan werkt een eenvoudige aanpak het best: bedenk eerst wat je wilt zeggen, kies een bloem met een bekende betekenis en laat de kleur en een paar geschreven woorden de rest doen. Hieronder vind je een klein woordenboek van de meest gegeven bloemen, de betekenis van kleuren en de gewoonten die in Nederland handig zijn om te weten.

Waar de bloementaal vandaan komt

De selam, een spel uit Constantinopel

Het idee dat een boeket een boodschap kan dragen is oud, maar de bloementaal zoals wij die kennen is een vrij jonge uitvinding. In 1718 beschreef de Engelse Lady Mary Wortley Montagu vanuit Constantinopel de selam: een spel van gecodeerde berichten waarin een bloem, een vrucht of een specerij naar een dichtregel verwees. Haar brieven verschenen in 1763 als Turkish Embassy Letters en spraken tot de verbeelding, al ging die Ottomaanse code nooit alleen over bloemen.

Van Parijs naar het Victoriaanse Engeland

Het boek dat de mode vastlegde, verscheen in 1819 in Parijs: Le Langage des Fleurs, ondertekend door Charlotte de La Tour, een schuilnaam waarvan de echte auteur nog altijd onzeker is. De online tentoonstelling Written in Petals van de bibliotheek van Cornell University noemt het een van de eerste boeken die helemaal aan het onderwerp gewijd zijn. Het werd in heel Europa vertaald en nagevolgd, en in Victoriaans Engeland groeide het uit tot floriografie: kleine boeketjes die zeiden wat je hardop niet durfde te zeggen.

Buiten Europa bestaan er heel andere systemen, zoals het Japanse hanakotoba. Eén vaste code heeft dus nooit bestaan. Dat merk je ook in Nederland, waar sommige bloemen een heel andere lading hebben dan bij onze buren.

Klein woordenboek van de meest gegeven bloemen

De tabel zet de betekenissen op een rij die je vandaag het vaakst tegenkomt, met een praktische of historische noot.

De roos, de sterkst gecodeerde bloem

De roos verdient een tweede blik, want geen bloem is zo sterk gecodeerd: de kleur telt, en het aantal stelen ook. Twijfel je tussen twee tinten, dan legt ons artikel over de betekenis van rode en witte rozen de verschillen uit en hoeveel je er geeft.

De witte anjer van Anjerdag

En de anjer? Prins Bernhard droeg op 29 juni 1940, zijn verjaardag, een witte anjer als stil protest tegen de bezetter. Veel Nederlanders deden hetzelfde, en de dag ging de geschiedenis in als Anjerdag.

Wat de kleuren betekenen

Ken je de betekenis van een bepaalde bloem niet, dan geeft de kleur al een goede aanwijzing. Dit zijn de lezingen die in Nederland het meest gangbaar zijn:

• Rood: liefde, passie, moed. De duidelijkste kleur, voor boodschappen waar je echt achter staat.
• Roze: genegenheid, dankbaarheid, zachtheid. Ideaal om te bedanken of te feliciteren.
• Wit: zuiverheid, respect, een nieuw begin. Geliefd bij bruiloften en bij afscheid.
• Geel: vrolijkheid en vriendschap, al stond het in oude boekjes ook voor jaloezie.
• Oranje: enthousiasme en warmte, en natuurlijk een knipoog naar Koningsdag.
• Paars: bewondering, mysterie, soms rouw.
• Blauw: rust en vertrouwen. Zeldzaam in de natuur, en daardoor bijzonder.

Eén bloem, verschillende boodschappen

Dezelfde bloem kan dus heel anders overkomen. De tulp is daar het mooiste voorbeeld van: rood verklaart de liefde, roze bedankt, geel maakt vrolijk. Het hele palet lees je in onze gids over de betekenis van tulpenkleuren.

Een gemengd boeket vervaagt de boodschap bewust, en dat is vaak juist fijn. Zacht roze met wit zegt gewoon "ik denk aan je", zonder iets te vragen.

Gewoonten om te kennen in Nederland

Sommige regels staan in geen enkel oud woordenboek, maar tellen op het moment zelf veel zwaarder.

Bloemen meenemen is heel gewoon. Of je nu op een verjaardag komt of bij iemand gaat eten, een bos bloemen is in Nederland het vanzelfsprekende cadeautje. Niemand verwacht er een geheime boodschap in.

Chrysanten zijn hier gewoon vrolijk. In Frankrijk, België en Italië horen ze bij het kerkhof en Allerheiligen. Geef je ze aan iemand uit die landen, dan kan een ander boeket verstandiger zijn.

Tulpen hebben hier een eigen geschiedenis. Tijdens de tulpenmanie liepen de prijzen van zeldzame bollen zo hoog op dat de markt in februari 1637 instortte. Historica Anne Goldgar laat in haar boek Tulipmania (2007) wel zien dat de gevolgen minder rampzalig waren dan de legende wil. Nog altijd is de tulp het bloemensymbool van Nederland.

De klaproos is vooral een bloem van herinnering over de grens. In Vlaanderen en het Verenigd Koninkrijk herdenkt ze de gesneuvelden van de Eerste Wereldoorlog, zoals het In Flanders Fields Museum in Ieper laat zien; hier staat ze vaker voor zomer, bermen en vergankelijke schoonheid, zoals ons artikel over de betekenis van de klaproos vertelt.

Iets zeggen met bloemen

Je hoeft niet het hele woordenboek te kennen om een boeket met betekenis te geven. Drie stappen zijn genoeg.

1. Vat je boodschap samen in één zin: "dank je", "ik ben er voor je", "ik hou van je", "gefeliciteerd".
2. Kies één hoofdbloem met een bekende betekenis en een kleur die dezelfde kant op wijst.
3. Schrijf het op het kaartje. Niemand hoeft de bloementaal te kennen, en een paar woorden voorkomen misverstanden, zeker bij gele bloemen.

Vaak is de lievelingsbloem van de ontvanger de beste keuze, wat het woordenboek er ook van vindt. De bloementaal is er om je op een idee te brengen, niet om iemand te overhoren.

Een symbool dat niet verwelkt

Een boeket gaat een week mee, een symbool kan je veel langer vergezellen. Niets houdt je tegen om een bloem te kiezen om wat ze vertelt en haar dicht bij je te dragen: een margriet voor eenvoud, een zonnebloem voor levenslust, een klaproos voor de zomer.

Dat is precies het idee achter onze broches met bloemmotieven: margrieten, kleine boeketjes en kleurige bloemen die op een revers, een jaskraag of een sjaal zitten en hun boodschap houden zonder ooit te verwelken.

Bloemen zijn trouwens niet de enige motieven met een verhaal: de levensboom staat voor familie en wortels, de vlinder voor verandering.

Kort samengevat

De bloementaal is een poëtische erfenis uit de negentiende eeuw en geen officiële code. Onthoud de betekenissen die bijna iedereen deelt: rode rozen voor liefde, het vergeet-mij-nietje voor herinnering, de zonnebloem voor vrolijkheid. Houd rekening met buitenlandse ontvangers bij chrysanten en laat altijd een paar geschreven woorden zeggen wat een bloem alleen kan suggereren.

En als één bloem je al jaren vergezelt, vind je haar misschien terug tussen de motieven van Ma Broche, om het hele jaar te dragen.