Symbolika kwiatów: przewodnik po języku kwiatów

Symbolika kwiatów to mały, nieoficjalny język, który każdy zna choć trochę: czerwona róża mówi o miłości, niezapominajka o pamięci, konwalia o powrocie szczęścia. Ten język kwiatów stał się modny w XIX wieku dzięki niewielkim słownikom kwiatowym, które zresztą nie zawsze się ze sobą zgadzały. Jeśli chcesz z niego korzystać bez wpadek, wystarczy prosta metoda: najpierw zastanów się, co chcesz powiedzieć, potem wybierz kwiat o powszechnie znanym znaczeniu, a kolor i kilka odręcznych słów niech dopowiedzą resztę. Poniżej znajdziesz mały słownik najczęściej wręczanych kwiatów, znaczenie kolorów i polskie zwyczaje, o których warto pamiętać.

Skąd wziął się język kwiatów

Selam, gra z Konstantynopola

Przekonanie, że bukiet może nieść wiadomość, jest bardzo stare, ale język kwiatów w dzisiejszej postaci to wynalazek dość nowy. W 1718 roku angielska arystokratka Lady Mary Wortley Montagu opisała w liście z Konstantynopola selam: grę w szyfrowane wiadomości, w której kwiat, owoc czy przyprawa odsyłały do wersu wiersza. Jej listy wydano w 1763 roku jako Turkish Embassy Letters i rozbudziły wyobraźnię Europy, choć ten osmański kod nigdy nie ograniczał się do kwiatów.

Od Paryża po wiktoriańską Anglię

Książka, która utrwaliła modę, ukazała się w Paryżu w 1819 roku: Le Langage des Fleurs, podpisana przez Charlotte de La Tour, pseudonim, za którym do dziś nie wiadomo na pewno kto stoi. Internetowa wystawa Written in Petals biblioteki Uniwersytetu Cornella przedstawia ją jako jedną z pierwszych książek poświęconych w całości temu tematowi. Tłumaczono ją i naśladowano w całej Europie, a w wiktoriańskiej Anglii z tej mody wyrosła floriografia, czyli bukieciki mówiące to, czego nie wypadało powiedzieć na głos.

Poza Europą istnieją zupełnie inne systemy, na przykład japońskie hanakotoba. To najlepszy dowód, że jednego obowiązującego kodu nigdy nie było, a każdy kraj dopisał do niego własne rozdziały.

Mały słownik najczęściej wręczanych kwiatów

Tabela zbiera znaczenia, które dziś pojawiają się najczęściej, z praktyczną lub historyczną uwagą w ostatniej kolumnie.

Róża, kwiat najbardziej skodyfikowany

Róża zasługuje na osobną uwagę, bo to najbardziej skodyfikowany kwiat ze wszystkich: liczy się kolor, ale też liczba łodyg. Jeśli wahasz się między dwoma odcieniami, nasz artykuł o znaczeniu czerwonej i białej róży wyjaśnia różnice i podpowiada, ile róż podarować.

Słonecznik i mit o Klitii

Ciekawostka o słoneczniku: mit o Klitii pochodzi z IV księgi Metamorfoz Owidiusza, wiele wieków przed tym, jak ten kwiat przypłynął do Europy z Ameryki w XVI wieku. Historię przypisano mu później, bo młode słoneczniki naprawdę podążają za słońcem.

Co oznaczają kolory kwiatów

Gdy nie znasz znaczenia konkretnego kwiatu, kolor daje już dobrą wskazówkę. Oto odczytania najbardziej rozpowszechnione dziś w Polsce:

• Czerwony: miłość, namiętność, odwaga. Najbardziej wyrazisty kolor, na wiadomości, pod którymi się podpisujesz.
• Różowy: czułość, wdzięczność, delikatność. Idealny na podziękowanie lub gratulacje.
• Biały: czystość, szacunek, nowy początek. Kolor ślubów, komunii i wiązanek pogrzebowych.
• Żółty: dziś radość i przyjaźń, choć dawniej kojarzył się z zazdrością i rozstaniem.
• Pomarańczowy: entuzjazm, energia, ciepło.
• Fioletowy: podziw, tajemnica, czasem żałoba.
• Niebieski: spokój i zaufanie. W naturze rzadki, więc wydaje się wyjątkowy.

Jeden kwiat, różne przesłania

Ten sam kwiat może więc brzmieć zupełnie inaczej. Najlepszym przykładem jest tulipan: czerwony wyznaje, różowy dziękuje, żółty rozwesela. Całą paletę opisujemy w przewodniku o znaczeniu kolorów tulipana.

Mieszany bukiet celowo rozmywa przekaz i często to zaleta. Róż z bielą mówi po prostu "myślę o tobie", niczego nie narzucając.

Polskie zwyczaje, o których warto pamiętać

Niektóre zasady nie mają nic wspólnego ze starymi słownikami, a przy wręczaniu kwiatów ważą znacznie więcej.

Zasady przy wręczaniu

Nieparzysta liczba kwiatów w bukiecie. W Polsce wręcza się 3, 5 czy 7 kwiatów, a parzystą liczbę zostawia na pogrzeby. Przy dużych, bujnych bukietach nikt już ich nie liczy.

Kwiaty wręcza się bez papieru. Zgodnie z zasadami savoir-vivre'u opakowanie zdejmuje się tuż przed wręczeniem, chyba że ozdobny papier jest częścią kompozycji. Bukiet podaje się gospodyni zaraz po powitaniu, a nie na odchodne.

Chryzantemy należą do cmentarza. Na Wszystkich Świętych, 1 listopada, stoją na grobach obok zniczy w całym kraju. Podarowane gospodyni mogą więc wywołać konsternację.

Goździk ma swoją historię. W PRL goździk, często z rajstopami lub kawą, był obowiązkowym prezentem na Dzień Kobiet 8 marca. Dla wielu osób wciąż ma posmak tamtych lat, dlatego warto dobrać go z wyczuciem.

Kwiaty w polskim kalendarzu

Palmy na Niedzielę Palmową. Tydzień przed Wielkanocą niesie się do kościołów palmy z wierzbowych bazi, bukszpanu, zbóż i suszonych kwiatów. W Lipnicy Murowanej od 1958 roku odbywa się konkurs palm, w którym najwyższe mierzą ponad trzydzieści metrów.

Wianki w najkrótszą noc roku. W Noc Kupały, zwaną też Nocą Świętojańską, dziewczęta puszczały na wodę wianki z polnych kwiatów i ziół: jeśli wyłowił go chłopak, wróżyło to rychły ślub. Obrzęd opisał już Jan Kochanowski w „Pieśni świętojańskiej o Sobótce” (1586), a Kraków do dziś świętuje Wianki nad Wisłą, u stóp Wawelu.

Bukiety na Matki Boskiej Zielnej. 15 sierpnia przynosi się do poświęcenia bukiety z ziół, kłosów zbóż i kwiatów, takich jak wrotycz, piołun, mięta czy nagietki. Po poświęceniu zawieszano je w domu, by chroniły domowników przez cały rok.

Kwiaty dla nauczycieli. 14 października, w Dniu Edukacji Narodowej, uczniowie przynoszą nauczycielom kwiaty. Święto ustanowiono w 1972 roku jako Dzień Nauczyciela, w rocznicę powołania Komisji Edukacji Narodowej w 1773 roku.

Czerwony mak to pamięć. Pieśń "Czerwone maki na Monte Cassino", ze słowami Feliksa Konarskiego i muzyką Alfreda Schütza, napisana w nocy przed zdobyciem klasztoru w maju 1944 roku, uczyniła z maku polski symbol pamięci o poległych. Więcej o tym kwiecie przeczytasz w naszym artykule o znaczeniu maku.

Jak powiedzieć coś kwiatami

Nie trzeba znać całego słownika, żeby podarować bukiet z sensem. Wystarczą trzy kroki.

1. Zamknij wiadomość w jednym zdaniu: "dziękuję", "jestem przy tobie", "kocham cię", "gratuluję".
2. Wybierz jeden główny kwiat o znanym znaczeniu i kolor, który mówi to samo.
3. Napisz to na bileciku. Nikt nie musi znać języka kwiatów, a kilka słów zapobiega nieporozumieniom, zwłaszcza przy żółtych kwiatach.

Często najtrafniejszy jest po prostu ulubiony kwiat obdarowanej osoby, bez względu na to, co mówi słownik. Język kwiatów ma podsuwać pomysły, a nie robić egzamin tej, która dostaje bukiet.

Symbol, który nie więdnie

Bukiet wytrzymuje tydzień, a symbol może towarzyszyć ci znacznie dłużej. Nic nie stoi na przeszkodzie, by wybrać kwiat ze względu na to, co opowiada, i nosić go przy sobie: stokrotkę dla prostoty, słonecznik dla radości, mak dla lata.

Na tym polega pomysł naszych broszek z motywami kwiatowymi: stokrotki, małe bukieciki i kolorowe kwiaty, które siadają na klapie żakietu, kołnierzu płaszcza albo apaszce i zachowują swoje przesłanie, nigdy nie więdnąc.

Kwiaty nie są zresztą jedynymi motywami z historią: drzewo życia mówi o rodzinie i korzeniach, a motyl o przemianie.

W skrócie

Język kwiatów to poetyckie dziedzictwo XIX wieku, a nie oficjalny kod. Zapamiętaj znaczenia, które zna prawie każdy: czerwona róża to miłość, niezapominajka i bratek to pamięć, słonecznik to radość. Pilnuj nieparzystej liczby kwiatów, nie dawaj chryzantem w prezencie i zawsze dopisz kilka słów, które powiedzą to, co kwiat może tylko zasugerować.

A jeśli jakiś kwiat towarzyszy ci od lat, być może znajdziesz go wśród motywów Ma Broche, do noszenia przez cały rok.